Tôi đọc bài báo về hình ảnh những học sinh tiểu học ngồi ăn sáng ngay trước cổng trường, bên cạnh những thùng rác, mà thấy có nhiều điều đáng suy nghĩ.

Điều khiến tôi suy nghĩ không phải đơn giản là chuyện các em ngồi ăn cạnh thùng rác. Điều đáng nói hơn là vì sao những đứa trẻ lại phải ngồi ở đó để ăn sáng?

Theo thông tin được phản ánh, trước đây một số học sinh mang thức ăn vào lớp để ăn, dẫn đến vấn đề vệ sinh và nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Nhà trường sau đó tuyên truyền, vận động phụ huynh không cho con mang thức ăn vào lớp, rồi tiến tới việc không mang thức ăn vào trường và khuyến khích học sinh ăn sáng tại nhà.

Mục tiêu ấy, nếu nhìn ở góc độ quản lý, hoàn toàn có thể hiểu được.

Nhà trường cần giữ vệ sinh. Nhà trường cần quan tâm đến an toàn thực phẩm. Nhà trường cũng phải tính đến nguy cơ học sinh đi lại ở khu vực cổng trường, nơi có phương tiện giao thông và hàng quán.

Nhưng có một câu hỏi cần được đặt ra:

Nếu một đứa trẻ không được ăn sáng trong trường thì em ấy sẽ ăn ở đâu?

Và câu hỏi quan trọng hơn:

Phương án thay thế có thực sự an toàn và phù hợp hơn phương án cũ hay không?

Đây mới là điều đáng suy nghĩ.

Một học sinh mang theo bánh mì, hộp sữa hoặc một phần thức ăn được cha mẹ chuẩn bị từ nhà, rồi ngồi ăn trong một khu vực sạch sẽ, có thể kiểm soát được trong trường, rõ ràng là một chuyện.

Một học sinh phải mua thức ăn từ những hàng quán trước cổng trường, đứng hoặc ngồi ngay bên ngoài, cạnh thùng rác, giữa khu vực có người và phương tiện qua lại, lại là một chuyện khác.

Nếu mục tiêu của nhà trường là bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của học sinh, thì kết quả cuối cùng của quy định cũng cần được xem xét.

Không thể chỉ nhìn vào việc học sinh có tuân thủ nội quy hay không mà bỏ qua việc sau khi tuân thủ, các em sẽ phải làm gì.

Đây là một nguyên tắc mà tôi nghĩ bất kỳ người làm giáo dục nào cũng nên tự hỏi mình.

Không cho học sinh ăn trong lớp là điều có thể hợp lý.

Nhưng nếu không cho ăn trong lớp, nhà trường có thể bố trí một khu vực ăn uống phù hợp.

Không muốn học sinh xả rác, có thể bố trí thùng rác, hướng dẫn phân loại, vệ sinh và giáo dục ý thức.

Lo ngại thức ăn không rõ nguồn gốc, có thể tuyên truyền để phụ huynh chuẩn bị thức ăn từ nhà hoặc xây dựng những phương án kiểm soát thực phẩm phù hợp.

Lo ngại học sinh chạy ra chạy vào cổng trường, có thể tổ chức khu vực đón trả học sinh, phân luồng giao thông và quản lý thời gian.

Nói cách khác, giải quyết một vấn đề trong trường học không nên chỉ bắt đầu bằng một chữ “cấm”.

Điều quan trọng hơn là sau chữ “cấm” ấy phải có một phương án thay thế.

Tôi cho rằng đây là một khác biệt rất lớn giữa quản lý học sinh và quản lý môi trường giáo dục.

Quản lý học sinh thường bắt đầu bằng câu hỏi:

Các em đang làm gì sai?

Còn quản lý môi trường giáo dục nên bắt đầu bằng một câu hỏi khác:

Vì sao các em lại làm như vậy và chúng ta có thể thiết kế môi trường thế nào để các em có lựa chọn tốt hơn?

Hai câu hỏi tưởng như gần nhau nhưng cách tiếp cận hoàn toàn khác.

Một đứa trẻ vứt rác, chúng ta có thể trách em thiếu ý thức.

Nhưng cũng cần xem thùng rác có được bố trí thuận tiện hay không.

Một đứa trẻ ăn uống trong lớp, chúng ta có thể yêu cầu em không được làm như vậy.

Nhưng cũng cần nghĩ xem em sẽ ăn ở đâu.

Một đứa trẻ mua thức ăn trước cổng trường, chúng ta có thể cảnh báo về an toàn thực phẩm.

Nhưng cũng cần tự hỏi: nếu không mua ở đó thì em có lựa chọn nào khác?

Giáo dục không chỉ là yêu cầu trẻ em phải cư xử đúng.

Giáo dục còn là tạo ra một môi trường trong đó việc cư xử đúng trở nên khả thi.

Tôi đặc biệt suy nghĩ về điều này khi nhìn những đứa trẻ ngồi cạnh thùng rác để ăn sáng.

Thùng rác không phải là điều đáng trách. Thậm chí, đặt thùng rác ở nơi học sinh ăn uống còn là việc cần thiết.

Nhưng hình ảnh ấy khiến chúng ta phải đặt lại câu hỏi về địa điểm mà nhà trường đã để các em lựa chọn.

Nếu một đứa trẻ phải ăn sáng bên cạnh thùng rác vì không được mang thức ăn vào trường, thì có lẽ vấn đề không nằm ở chiếc thùng rác.

Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta chưa tạo được một nơi phù hợp hơn cho đứa trẻ ấy.

Tôi cũng nghĩ rằng đôi khi người lớn rất dễ nhìn mọi việc từ góc độ của người lớn.

Một quy định được đưa ra trong phòng họp có thể rất hợp lý.

Một nội quy được viết trên giấy có thể rất chặt chẽ.

Một yêu cầu được phổ biến đến giáo viên có thể rất rõ ràng.

Nhưng khi đi vào đời sống của một học sinh lớp 1, lớp 2, lớp 3…, mọi chuyện có thể hoàn toàn khác.

Trẻ em không phải là những người lớn thu nhỏ.

Các em chưa có đầy đủ khả năng tự đánh giá nguy cơ, tự lựa chọn thực phẩm, tự tổ chức việc ăn uống hay tự cân nhắc những hậu quả mà người lớn có thể nhìn thấy ngay.

Vì vậy, mỗi khi xây dựng một quy định liên quan đến trẻ em, có lẽ chúng ta nên thử đặt mình vào vị trí của chính đứa trẻ.

Nếu tôi là một học sinh đến trường từ rất sớm, tôi sẽ ăn ở đâu?

Nếu trời mưa thì sao?

Nếu cha mẹ không có thời gian cho con ăn ở nhà thì sao?

Nếu em đói nhưng không được mang thức ăn vào trường thì sao?

Nếu em phải mua đồ ăn bên ngoài thì nguy cơ nào sẽ xuất hiện?

Chỉ cần đặt thêm vài câu hỏi như vậy, chúng ta có thể nhìn thấy những hệ quả mà khi ngồi trong phòng họp đôi khi rất khó nhận ra.

Điều đáng mừng trong câu chuyện này là sau khi sự việc được phản ánh, cơ quan quản lý đã yêu cầu các trường tạo điều kiện để học sinh có nơi ăn uống phù hợp, đồng thời bố trí bàn ghế cho các em.

Tôi nghĩ đó mới là hướng giải quyết cần thiết.

Bởi mục tiêu cuối cùng không phải là làm cho nhà trường “đẹp” hơn trong mắt người quản lý.

Mục tiêu cuối cùng phải là làm cho học sinh được an toàn hơn, khỏe mạnh hơn và được chăm sóc tốt hơn.

Một ngôi trường sạch sẽ là điều đáng quý.

Một ngôi trường có kỷ luật là điều đáng quý.

Một ngôi trường có nội quy rõ ràng cũng rất cần thiết.

Nhưng trên tất cả những điều đó, tôi nghĩ chúng ta cần một ngôi trường biết nhìn thấy đứa trẻ phía sau mỗi quy định.

Đừng chỉ hỏi:

“Học sinh có chấp hành nội quy không?”

Hãy hỏi thêm:

“Nội quy này đang giúp các em tốt hơn như thế nào?”

Đừng chỉ hỏi:

“Làm sao để không còn học sinh ăn uống bừa bãi?”

Hãy hỏi:

“Làm sao để các em có một nơi ăn uống sạch sẽ, an toàn và phù hợp?”

Đừng chỉ hỏi:

“Làm sao để trường không có rác?”

Hãy hỏi:

“Làm sao để học sinh hình thành được thói quen không xả rác?”

Và cũng đừng chỉ hỏi:

“Làm sao để học sinh không vi phạm?”

Hãy hỏi:

“Chúng ta đã tạo đủ điều kiện để các em có thể làm đúng hay chưa?”

Đó có lẽ là sự khác nhau giữa một nền giáo dục chỉ chú trọng quản lý hành vi và một nền giáo dục thực sự quan tâm đến con người.

Nhìn những đứa trẻ ngồi ăn sáng bên cạnh thùng rác, tôi không muốn vội vàng kết luận rằng nhà trường đúng hay sai.

Bởi những người trực tiếp làm công tác quản lý chắc chắn cũng có những khó khăn mà người đứng ngoài không nhìn thấy hết.

Nhưng tôi nghĩ hình ảnh ấy vẫn đáng để chúng ta dừng lại một chút.

Không phải để trách ai.

Mà để tự hỏi mình, với tư cách là những người làm giáo dục:

Khi một quy định được ban hành, chúng ta đã nghĩ đủ xa đến cuộc sống thực tế của những đứa trẻ phải thực hiện quy định ấy hay chưa?

Bởi đôi khi, điều một đứa trẻ cần không phải là thêm một quy định.

Mà chỉ đơn giản là một nơi phù hợp để ngồi xuống, ăn một bữa sáng tử tế và bắt đầu một ngày học bình thường.

Và có lẽ, đó cũng là điều rất nhỏ nhưng rất quan trọng mà một ngôi trường nên dành cho học sinh của mình.

Bài viết lấy cảm hứng từ nguồn: Xót cảnh học sinh ngồi ăn sáng trước cổng trường