Có những người không học đại học vẫn thành công, giàu có và có cuộc sống đáng ngưỡng mộ. Nhưng điều đó không có nghĩa rằng bất kỳ ai từ bỏ giảng đường cũng sẽ đạt được kết quả tương tự. Tôi luôn tin rằng mỗi con đường đều có cái giá riêng, và thành công chưa bao giờ là món quà dành cho những người chỉ đứng nhìn người khác rồi mơ mình cũng sẽ may mắn như thế.

Gần đây, tôi đọc nhiều bài viết đem chuyện học đại học ra so sánh với việc đi làm sớm, kinh doanh hay xuất khẩu lao động. Người ta thường nói: “Bỏ ra hàng trăm triệu để học đại học, cuối cùng lương chỉ vài triệu mỗi tháng, trong khi có người không bằng cấp vẫn kiếm tiền giỏi hơn”. Nghe qua thì có vẻ hợp lý, nhưng thực chất đó là một phép so sánh quá đơn giản cho một câu chuyện rất phức tạp.

Mỗi người sinh ra với hoàn cảnh, khả năng và lựa chọn khác nhau. Có người phù hợp với thương trường, nhạy bén trong kinh doanh, dám chấp nhận rủi ro. Có người lại hợp với môi trường học thuật, chuyên môn và công việc ổn định. Một người buôn bán thành công không đồng nghĩa rằng ai bước theo cũng sẽ thành công như họ. Cũng giống như có người đi xuất khẩu lao động vài năm rồi trở về xây nhà, mua đất, nhưng không phải ai cũng đủ sức chịu đựng cuộc sống tha hương, làm việc quần quật nơi đất khách và chắt chiu từng đồng gửi về quê.

Thực tế, không có con đường nào dẫn đến thành công mà không phải đánh đổi bằng mồ hôi, áp lực và sự bền bỉ. Học đại học cần thời gian, tiền bạc và sự kiên trì. Nhưng nếu không học đại học, người ta cũng phải đầu tư cho tương lai theo một cách khác: học nghề cần học phí, mở cửa hàng cần vốn, xuất khẩu lao động cần chi phí ban đầu. Dù chọn hướng nào, con người vẫn phải nỗ lực mới có thể đi xa.

Nhiều người cho rằng học đại học là gánh nặng hàng trăm triệu đồng. Nhưng khoản tiền ấy thường trải dài suốt 4-6 năm, đôi khi đến từ học bổng, làm thêm, vay vốn sinh viên hay sự chắt chiu của cả gia đình. Và quan trọng hơn, giá trị của đại học không chỉ nằm ở tấm bằng. Đó còn là kiến thức, kỹ năng, môi trường sống, các mối quan hệ và cả cách một con người trưởng thành sau những năm tháng tự lập.

Tôi có một người bạn khiến tôi luôn kính phục. Bạn mồ côi cha mẹ từ nhỏ, sống cùng bà ngoại già yếu trong căn nhà nghèo ở quê. Những năm học phổ thông, ngoài giờ học bạn đi phụ hồ để kiếm tiền. Có những ngày khó khăn đến mức bà ngoại phải đi xin ăn. Vậy mà bạn vẫn không bỏ cuộc. Bạn thi đỗ vào một trường kỹ thuật ở khu vực Cổ Nhuế và quyết tâm theo học chương trình chất lượng cao bằng tiếng Anh.

Những ngày đầu lên đại học là chuỗi ngày vô cùng chật vật. Bạn gần như không hiểu giảng viên nói gì, phải mượn vở bạn bè về dịch từng dòng, học lại từng chữ. Ban ngày đi học, tối chạy xe ôm, cuối tuần dạy thêm để trang trải cuộc sống và chăm sóc bà ngoại. Có lúc tưởng chừng không thể tiếp tục, nhưng rồi bạn vẫn bền bỉ bước tiếp.

Nhiều năm sau, bạn tốt nghiệp đúng hạn, có vốn tiếng Anh tốt và được nhận vào một công ty đa quốc gia. Hiện nay, bạn đã trở thành quản lý với thu nhập hơn 2.000 USD mỗi tháng và đang chuẩn bị mua căn nhà đầu tiên. Điều khiến tôi ngưỡng mộ không chỉ là mức lương, mà là sự trưởng thành, bản lĩnh và sự tự tin mà bạn có được sau hành trình đầy gian nan ấy. Nếu ngày đó bạn bỏ học để đi làm sớm, có thể cuộc sống vẫn ổn, nhưng chưa chắc bạn có được môi trường chuyên nghiệp, công việc phù hợp đam mê và cơ hội nhìn ra thế giới rộng lớn hơn.

Bản thân tôi cũng lớn lên trong một gia đình nghèo ở vùng quê. Nhờ sự quyết tâm và hy sinh của mẹ, tôi có cơ hội học đại học rồi trở thành bác sĩ nội trú. Sau vài năm đi làm, tôi đã có gia đình nhỏ, thu nhập ổn định và cùng chồng mua được căn nhà đầu tiên. Tôi có nhiều người thân không học đại học nhưng vẫn thành công trong kinh doanh, có tài sản đáng nể. Tôi luôn tôn trọng con đường họ chọn. Nhưng tôi cũng hiểu rất rõ rằng nếu ngày ấy mình không đi học, chưa chắc tôi đã có được cuộc sống như hiện tại.

Vì thế, theo tôi, điều quan trọng không phải là tranh cãi xem học đại học hay không học đại học mới là lựa chọn đúng. Điều quan trọng hơn là mỗi người có đủ quyết tâm để đi đến cùng với con đường mình chọn hay không.

Người học hành phải trả giá bằng nhiều năm miệt mài với sách vở. Người kinh doanh phải chấp nhận thất bại và rủi ro. Người lao động xa quê phải đánh đổi tuổi trẻ, sức khỏe và những năm tháng bên gia đình. Không có thành công nào là dễ dàng, chỉ có những con người đủ kiên trì để không bỏ cuộc giữa chừng.

Xã hội hôm nay vẫn luôn cần những người thật sự có năng lực, dù họ xuất phát từ giảng đường đại học hay từ những trải nghiệm ngoài đời. Nếu không ngừng học hỏi, không ngừng hoàn thiện bản thân và nghiêm túc với lựa chọn của mình, mỗi người đều có thể tìm thấy vị trí xứng đáng trong cuộc sống.

Bởi sau tất cả, thành công không thuộc riêng về một con đường nào cả. Nó thuộc về những người biết cố gắng đến cùng cho giấc mơ của mình.