Có một thời, chúng ta thường hỏi một đứa trẻ:

“Sau này con muốn làm nghề gì?”

Rồi chúng ta tìm một ngôi trường tốt, cố gắng đạt điểm cao, thi vào một trường đại học danh tiếng, có một tấm bằng đẹp và tìm được một công việc ổn định.

Đó từng là một con đường rất đáng trân trọng.

Nhưng thế giới hôm nay đang thay đổi quá nhanh.

Những công việc mà hôm nay chúng ta còn chưa biết tên có thể sẽ trở thành những nghề nghiệp phổ biến trong tương lai. Những công việc tưởng như ổn định hôm nay có thể được tự động hóa. Trí tuệ nhân tạo đang làm được ngày càng nhiều việc mà trước đây chỉ con người mới có thể thực hiện.

Vì thế, giáo dục không thể chỉ giúp một người tìm được một chỗ đứng trong thế giới hiện tại.

Giáo dục phải giúp họ có đủ năng lực để tạo ra một chỗ đứng cho chính mình trong thế giới tương lai.

Đừng chỉ cố gắng để có điểm số cao

Điểm số vẫn quan trọng.

Thành tích vẫn đáng trân trọng.

Một kỳ thi đạt kết quả tốt vẫn là điều đáng tự hào.

Một tấm bằng tốt vẫn có giá trị.

Nhưng tất cả những điều đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi phía sau chúng là một con người có năng lực.

Điều đáng sợ không phải là một học sinh có điểm thấp.

Điều đáng sợ hơn là một học sinh đạt điểm rất cao nhưng không biết tự học khi không còn thầy cô bên cạnh; không biết đặt câu hỏi khi không có đề bài; không biết giải quyết vấn đề khi cuộc sống không cho sẵn bốn đáp án A, B, C, D.

Bởi cuộc đời không phải lúc nào cũng có đáp án đúng duy nhất.

Có những vấn đề chưa từng xuất hiện trong sách giáo khoa.

Có những câu hỏi chưa từng có trong đề thi.

Có những con đường không ai có thể chỉ sẵn cho chúng ta.

Và khi ấy, thứ quyết định tương lai không còn là chúng ta đã từng đạt bao nhiêu điểm, mà là:

Chúng ta có đủ năng lực để tự mình tìm ra con đường hay không.

Hãy học thật, làm thật và suy nghĩ thật

Trong thời đại AI, việc tìm kiếm một câu trả lời đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết.

Một câu hỏi có thể được trả lời trong vài giây.

Một bài văn có thể được viết trong vài phút.

Một bài toán có thể được giải ngay lập tức.

Một bài thuyết trình có thể được tạo gần như hoàn chỉnh.

Nhưng chính vì thế, một điều trở nên quý giá hơn bao giờ hết:

Năng lực thật sự của con người.

Nếu AI làm bài thay chúng ta, chúng ta có thể có một bài làm tốt hơn.

Nhưng nếu AI suy nghĩ thay chúng ta trong một thời gian dài, chúng ta có thể trở thành những con người ngày càng ít khả năng suy nghĩ độc lập.

Vì vậy, hãy sử dụng AI.

Hãy học cách làm chủ AI.

Hãy để AI trở thành người trợ lý thông minh của mình.

Nhưng đừng trao cho AI quyền làm thay những việc mà chính mình cần phải trưởng thành qua đó.

Hãy để AI hỗ trợ quá trình học tập, chứ đừng để AI thay thế quá trình hình thành năng lực.

Học sinh cần biết hỏi AI.

Nhưng trước khi hỏi AI, hãy thử tự suy nghĩ.

Hãy tự đọc.

Hãy tự phân tích.

Hãy tự giải một bài toán.

Hãy tự viết một đoạn văn.

Hãy tự đưa ra một giả thuyết.

Hãy tự thất bại.

Rồi sau đó mới dùng AI để kiểm tra, phản biện, mở rộng và hoàn thiện.

Đó mới là cách sử dụng công nghệ để mạnh hơn, chứ không phải để phụ thuộc hơn.

Sáng tạo không bắt đầu bằng việc nghĩ ra điều vĩ đại

Nhiều người nghĩ rằng sáng tạo là phải tạo ra một phát minh lớn, một công nghệ mới hay một ý tưởng chưa từng có.

Không nhất thiết.

Sáng tạo đôi khi bắt đầu bằng một câu hỏi rất nhỏ:

“Tại sao lại như vậy?”

“Có cách nào khác không?”

“Nếu thay đổi điều này thì sao?”

“Có thể làm cho nó tốt hơn không?”

“Vấn đề này có thể giải quyết theo một cách khác không?”

Một học sinh nhìn thấy một bãi rác và tự hỏi làm thế nào để giảm rác thải.

Một học sinh nhìn thấy một thí nghiệm chưa thành công và muốn tìm hiểu nguyên nhân.

Một học sinh nhận ra cách học hiện tại chưa hiệu quả và tự tìm một phương pháp khác.

Một học sinh thấy một vấn đề trong cộng đồng và muốn tìm cách giải quyết.

Đó đều là những mầm mống của sáng tạo.

Vì thế, đừng sợ đặt câu hỏi.

Đừng sợ nghĩ khác.

Đừng sợ thử một cách làm mới.

Và càng không nên sợ thất bại.

Một người chưa từng thất bại có thể là người chưa từng thật sự thử sức với những điều khó.

Nhưng muốn sáng tạo, trước hết phải học thật

Chúng ta không thể sáng tạo trong một khoảng trống tri thức.

Muốn sáng tạo trong hóa học phải có kiến thức hóa học.

Muốn sáng tạo trong công nghệ phải hiểu công nghệ.

Muốn nghiên cứu khoa học phải có nền tảng khoa học.

Muốn đưa ra một giải pháp xã hội tốt phải hiểu vấn đề xã hội.

Vì thế, đừng hiểu sai rằng giáo dục tương lai là giáo dục “không cần học thuộc”, “không cần kiến thức” hay “chỉ cần sáng tạo”.

Không phải.

Tri thức nền tảng vẫn là móng nhà của mọi sáng tạo.

Nhưng chúng ta không học chỉ để nhớ.

Chúng ta học để hiểu.

Không chỉ hiểu để làm bài.

Mà hiểu để vận dụng.

Không chỉ vận dụng những điều đã biết.

Mà từ những điều đã biết, có thể tạo ra những điều mới.

Đó mới là hành trình trưởng thành của tri thức.

Đừng chỉ hỏi “Con được bao nhiêu điểm?”

Cha mẹ cũng cần thay đổi một chút trong cách nhìn về thành công của con.

Đừng chỉ hỏi:

“Con được mấy điểm?”

“Hạng bao nhiêu?”

“Có đậu trường này không?”

“Hơn bạn A chưa?”

Hãy thử hỏi thêm:

“Hôm nay con học được điều gì mới?”

“Con đã giải quyết được vấn đề gì?”

“Có điều gì con chưa hiểu?”

“Con đã cố gắng hơn hôm qua ở điểm nào?”

“Con muốn trở thành người như thế nào?”

Bởi giáo dục không phải là cuộc đua xem đứa trẻ nào đứng cao hơn những đứa trẻ khác.

Giáo dục trước hết là hành trình giúp mỗi đứa trẻ trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình.

Có em đi nhanh.

Có em đi chậm.

Có em nổi bật trong toán học.

Có em mạnh về ngôn ngữ.

Có em yêu khoa học.

Có em có năng khiếu nghệ thuật.

Có em cần nhiều thời gian hơn để tìm thấy con đường của mình.

Không sao cả.

Điều quan trọng là đừng ngừng tiến về phía trước.

Thành công không chỉ là đứng trên bục vinh quang

Có những người đạt thành tích rất cao nhưng sau đó không biết mình muốn gì.

Có những người không đứng đầu lớp nhưng trưởng thành thành những con người rất đáng tin cậy.

Có những người không có bảng thành tích lấp lánh nhưng lại tạo ra những giá trị lớn cho gia đình và xã hội.

Bởi thành công thật sự không chỉ nằm ở những gì chúng ta có.

Nó còn nằm ở những gì chúng ta trở thành.

Một người có tri thức.

Có năng lực.

Có bản lĩnh.

Có khả năng tự học.

Có khả năng thích ứng.

Có lòng nhân ái.

Có trách nhiệm với cộng đồng.

Biết mình muốn làm gì và sẵn sàng nỗ lực để làm điều đó.

Đó mới là một thành công bền vững.

Và vì thế, hãy cố gắng

Nếu hôm nay em chưa giỏi, hãy học thêm.

Nếu hôm nay em chưa hiểu, hãy hỏi.

Nếu hôm nay em làm sai, hãy sửa.

Nếu hôm nay em thất bại, hãy thử lại.

Nếu người khác đi nhanh hơn, đừng vội nản.

Nếu con đường trước mặt chưa rõ, hãy tiếp tục học và khám phá.

Không ai có thể biết chính xác tương lai sẽ cần những năng lực nào.

Nhưng chúng ta có thể chuẩn bị cho tương lai bằng cách trở thành những con người có khả năng học bất cứ điều gì cần thiết.

Đó chính là sức mạnh lớn nhất.

Không phải biết tất cả.

Mà là có khả năng tiếp tục học khi thế giới thay đổi.

Không phải lúc nào cũng có câu trả lời.

Mà là có khả năng tìm kiếm câu trả lời.

Không phải chưa từng thất bại.

Mà là sau mỗi thất bại lại biết đứng dậy và làm tốt hơn.

Giáo dục cuối cùng vẫn là câu chuyện về con người

Công nghệ có thể thay đổi.

AI có thể phát triển.

Nghề nghiệp có thể biến mất và những nghề nghiệp mới có thể xuất hiện.

Nhưng có một điều giáo dục không được phép đánh mất:

Con người.

Chúng ta cần những người thông minh, nhưng không chỉ thông minh.

Cần những người sáng tạo, nhưng không chỉ sáng tạo.

Cần những người thành công, nhưng không chỉ biết thành công cho riêng mình.

Chúng ta cần những con người có tri thức nhưng có nhân cách; có năng lực nhưng có trách nhiệm; dám nghĩ, dám làm và cũng dám chịu trách nhiệm về những gì mình làm.

Bởi mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là tạo ra những con người giỏi hơn người khác.

Mà là tạo ra những con người có khả năng làm cho thế giới tốt đẹp hơn.

Và hành trình ấy không bắt đầu từ một tấm bằng.

Nó bắt đầu từ một học sinh chịu khó đọc thêm một trang sách, cố gắng giải thêm một bài toán, đặt thêm một câu hỏi, sửa thêm một lỗi sai và không bỏ cuộc trước một điều khó.

Những nỗ lực rất nhỏ hôm nay có thể trở thành năng lực rất lớn của ngày mai.

Vì vậy, các em hãy cứ cố gắng.

Học thật.
Làm thật.
Suy nghĩ thật.
Sáng tạo thật.
Sống có trách nhiệm.

Đừng chỉ học để vượt qua một kỳ thi.

Hãy học để có thể tự mình bước đi khi không còn ai cầm tay chỉ đường.

Đừng chỉ cố gắng để có một tương lai tốt đẹp cho riêng mình.

Hãy cố gắng để một ngày nào đó, chính mình có thể góp một phần nhỏ bé làm cho tương lai của gia đình, cộng đồng và đất nước trở nên tốt đẹp hơn.

Bởi tương lai không phải là thứ chúng ta chỉ ngồi chờ đợi.

Tương lai là thứ được tạo nên từng ngày, từ chính sự học tập, nỗ lực, sáng tạo và trách nhiệm của mỗi con người.