Người thầy được nhìn thấy rõ nhất qua chính những đứa con của mình

Có một ý kiến của một phụ huynh học sinh mà tôi từng nghe và cho đến hôm nay vẫn cảm thấy rất tâm đắc:

“Muốn đánh giá một cách chính xác hiệu quả và năng lực giáo dục của một giáo viên, hãy nhìn vào cách họ giáo dục chính những đứa con của mình.”

Thoạt nghe, đó có thể là một nhận xét khá nghiệt ngã.

Nhưng nghĩ kỹ, tôi thấy trong đó có một sự thật rất đáng để mỗi người làm nghề giáo tự soi lại mình.

Bởi con cái chính là những học trò đặc biệt nhất của một người thầy.

Đó là những đứa trẻ được cha mẹ yêu thương nhất, gần gũi nhất, dành nhiều thời gian nhất và cũng có ảnh hưởng sâu sắc nhất đến cuộc đời của chúng. Với học sinh ở trường, một người thầy có thể dạy các em một vài tiết học mỗi tuần, có thể đồng hành với các em một vài năm. Nhưng với con mình, cha mẹ đồng hành từ những ngày đầu tiên của cuộc đời.

Và một người thầy, dù tài giỏi đến đâu, cũng không thể chỉ dùng những bài giảng hay, những phương pháp giáo dục hiện đại hoặc những thành tích nghề nghiệp để thay thế cho việc giáo dục chính con mình.

Tôi không nói đến chuyện con của một giáo viên phải học thật giỏi.

Không phải cứ con đạt điểm cao, đỗ trường danh tiếng, đạt giải học sinh giỏi thì cha mẹ mới là những người giáo dục thành công.

Điều đáng nhìn hơn nhiều là con người của đứa trẻ ấy.

Nó có biết tôn trọng người khác không?

Có biết nói lời cảm ơn và xin lỗi không?

Có biết sống tử tế khi không ai quan sát không?

Có biết chịu trách nhiệm với việc mình làm không?

Có biết thương người yếu thế hơn mình không?

Có biết giữ lời hứa không?

Có biết phân biệt đúng – sai ngay cả khi làm điều sai có lợi cho bản thân không?

Có biết sống ngay thẳng, trung thực và có lòng tự trọng không?

Có biết suy nghĩ độc lập hay chỉ biết chạy theo đám đông?

Và quan trọng nhất, khi lớn lên, nó có trở thành một con người tử tế hay không?

Đó mới là những câu hỏi mà tôi nghĩ một người làm nghề giáo cần tự hỏi mình.

Bởi giáo dục, suy cho cùng, không chỉ là truyền đạt kiến thức.

Nếu một người thầy có thể giúp hàng trăm, hàng nghìn học sinh đạt thành tích cao nhưng lại không thể gieo vào chính con mình những giá trị căn bản của một con người – sự tử tế, lòng trung thực, trách nhiệm, sự tôn trọng và khả năng sống có nghĩa – thì chúng ta cũng cần đặt câu hỏi về hiệu quả giáo dục của người thầy ấy.

Không phải để phán xét.

Mà để tự vấn.

Bởi nghề giáo rất dễ tạo ra những thứ hào nhoáng.

Một người có thể có rất nhiều bằng khen.

Có thể đạt danh hiệu giáo viên giỏi.

Có thể có những thành tích đáng nể.

Có thể được ca ngợi bởi những bài giảng xuất sắc.

Có thể có hàng loạt học sinh đạt giải.

Nhưng tất cả những điều đó vẫn chưa đủ để chứng minh rằng người ấy là một nhà giáo dục thực sự thành công.

Bởi giáo dục không phải là một sân khấu.

Trên sân khấu, người ta có thể lựa chọn ánh sáng đẹp nhất, góc quay đẹp nhất và những thành tích đẹp nhất để trình diễn.

Nhưng đời sống của một đứa trẻ thì không thể diễn.

Ở trường, một đứa trẻ có thể rất ngoan.

Trước thầy cô, nó có thể lễ phép.

Trong bảng thành tích, nó có thể là một học sinh xuất sắc.

Nhưng khi trở về nhà, trong những mối quan hệ không có thầy cô giám sát, cách nó cư xử với cha mẹ, ông bà, anh chị em, bạn bè, người yếu thế hơn mình… mới bộc lộ phần nào những giá trị mà giáo dục thực sự đã tạo ra.

Và chính ở đó, người ta có thể nhìn thấy kết quả sâu xa của giáo dục.

Có lẽ vì vậy mà tôi rất thích một cách nhìn:

Muốn biết một người thầy dạy học sinh như thế nào, hãy nhìn vào cách họ sống.
Muốn biết họ giáo dục con người ra sao, hãy nhìn vào những con người mà họ đã nuôi dưỡng gần mình nhất.

Một người thầy không nhất thiết phải có những đứa con hoàn hảo.

Bởi chẳng có đứa trẻ nào hoàn hảo.

Con của giáo viên cũng có thể mắc sai lầm, có thể bướng bỉnh, có thể thất bại, có thể đi sai đường ở một thời điểm nào đó. Cha mẹ cũng có thể bất lực, có thể sai, có thể có những lúc giáo dục con chưa đúng.

Điều quan trọng không phải là tạo ra một đứa trẻ “hoàn hảo”.

Điều quan trọng là cha mẹ đã thực sự giáo dục con hay chưa.

Có dạy con biết nhận lỗi hay chỉ tìm cách bao che?

Có dạy con chịu trách nhiệm hay luôn tìm người khác để đổ lỗi?

Có dạy con biết tôn trọng người khác hay chỉ dạy con phải hơn người?

Có dạy con sống tử tế hay chỉ dạy con phải thành công?

Có dạy con biết xấu hổ trước điều sai hay chỉ quan tâm đến việc người khác nghĩ gì về gia đình mình?

Có dạy con trở thành một người tốt hay chỉ cố biến con thành một người “có thành tích”?

Đó là những câu hỏi rất khó.

Nhưng người làm nghề giáo càng cần phải tự hỏi.

Bởi chúng ta vẫn thường đứng trước học sinh và nói về đạo đức, về trung thực, về lòng nhân ái, về trách nhiệm, về cách làm người.

Nhưng trẻ em không chỉ nghe những gì người lớn nói.

Chúng nhìn những gì người lớn làm.

Một người thầy có thể giảng cho học sinh cả một tiết học về sự trung thực. Nhưng nếu trong đời sống, con họ chứng kiến cha mẹ nói một đằng làm một nẻo, thì bài học thực sự mà đứa trẻ nhận được không nằm trên bảng.

Một người thầy có thể giảng về lòng nhân ái. Nhưng nếu ở nhà, con thường xuyên chứng kiến sự khinh miệt, cay nghiệt hoặc thiếu tôn trọng dành cho người khác, thì đó mới là bài học có sức ảnh hưởng lâu dài.

Một người thầy có thể nói hàng trăm lần về trách nhiệm. Nhưng một đứa trẻ sẽ hiểu trách nhiệm sâu sắc nhất khi nhìn thấy cha mẹ mình dám nhận lỗi, dám sửa sai và dám chịu trách nhiệm về những gì mình làm.

Giáo dục bằng lời nói rất dễ.
Giáo dục bằng chính cuộc đời mình mới khó.

Vì vậy, tôi nghĩ nghề giáo cũng là một nghề đòi hỏi sự trung thực đặc biệt.

Không phải trung thực với bảng điểm.

Không chỉ trung thực với hồ sơ chuyên môn.

Mà trước hết là trung thực với chính mình.

Chúng ta có thể nhận nhiều danh hiệu, nhưng không thể dùng danh hiệu để che lấp những khoảng trống trong việc giáo dục con cái.

Chúng ta có thể được nhiều người khen ngợi, nhưng không thể dùng lời khen của thiên hạ để thay thế cho sự trưởng thành của những đứa trẻ mà mình có trách nhiệm nuôi dưỡng.

Và đôi khi, bài kiểm tra khó nhất của một người thầy không nằm trong một tiết thao giảng, một cuộc thi giáo viên giỏi hay một bảng thành tích.

Bài kiểm tra khó nhất nằm ở chính ngôi nhà của mình.

Ở đó không có ban giám khảo.

Không có đồng nghiệp.

Không có bảng điểm.

Không có bằng khen.

Không có những tràng pháo tay.

Chỉ có những đứa trẻ quan sát cha mẹ mỗi ngày.

Và rồi, nhiều năm sau, chính những đứa trẻ ấy sẽ trả lời thay cho chúng ta rằng:

Những điều cha mẹ từng dạy có thực sự trở thành giá trị sống của mình hay không.

Có lẽ đó mới là một trong những thước đo chân thực nhất của nghề giáo.

Không phải chúng ta đã được trao bao nhiêu danh hiệu.

Không phải chúng ta đã đào tạo được bao nhiêu học sinh đạt giải.

Mà là sau tất cả những năm tháng làm nghề, chúng ta đã góp phần tạo nên những con người như thế nào – và trước hết, đã tạo nên những con người như thế nào từ chính những đứa trẻ gọi mình bằng hai tiếng “cha”, “mẹ”.

Bởi cuối cùng, giáo dục không phải là làm cho người khác nhìn thấy chúng ta vĩ đại đến đâu.

Giáo dục là làm cho những con người được chúng ta yêu thương trở nên tốt đẹp hơn.

Và nếu một người thầy có thể làm được điều ấy, ngay cả khi không có một danh hiệu nào đi kèm, tôi vẫn nghĩ đó là một người thầy đáng kính.