Ghen ăn tức ở, xét cho cùng, chưa từng hạ gục được ai ngoài chính kẻ mang nó. Đó không phải là một tính xấu vặt vãnh có thể xuê xoa bỏ qua, mà là một thứ mục ruỗng âm thầm gặm nhấm từ bên trong, biến một con người từ chỗ đáng được tôn trọng thành kẻ tự nguyện đánh mất phẩm giá của mình.

Cứ mỗi mùa thi về, khi bảng điểm lần lượt được xướng tên, người ta lại được chứng kiến một nghịch cảnh trớ trêu: thành quả của con trẻ – đáng lẽ phải là niềm vui chung – lại bị biến thành món hàng để mang ra cân đong, đo đếm, dèm pha. Không phải bàn về đề thi, không phải bàn về phương pháp học, mà là bàn về việc ai hơn ai, ai đáng bị hạ bệ, ai xứng đáng bị chì chiết sau lưng.

Giữa hàng loạt tiếng nói ấy, có bao nhiêu lời thực sự công tâm? Ít ỏi đến đáng buồn. Đa phần chỉ là sự đàm tiếu trá hình dưới vỏ bọc “quan tâm”, là ánh mắt ganh tị không giấu nổi, là thứ khoái cảm bệnh hoạn khi thấy người khác vấp ngã. Đó không còn là chuyện phiếm vô hại – đó là sự suy đồi của lương tri tập thể, được nuôi dưỡng bằng chính sự im lặng đồng lõa của những người xung quanh.

Và điều khiến tôi không thể làm ngơ: trong đám đông ấy, có cả những người từng đứng trên bục giảng.

Đây không còn là một điều đáng tiếc – đây là một sự phản bội. Nghề dạy học không đơn thuần là công việc truyền chữ, mà là sứ mệnh gieo trồng nhân cách. Một người thầy dùng thành tích học trò làm vũ khí để hạ bệ, để thị phi, để thỏa mãn lòng đố kỵ của mình, thì người đó không còn xứng đáng với hai tiếng “nhà giáo”. Họ không chỉ làm tổn thương một đứa trẻ – họ đang tự tay bôi nhọ chính danh dự của cả một nghề nghiệp cao quý.

Hãy nói thẳng: điểm số chỉ là lát cắt của một thời điểm, không phải bản án cho cả một đời người. Ai dám khẳng định một điểm số hôm nay sẽ quyết định toàn bộ tương lai của một đứa trẻ? Không ai có quyền đó. Một kết quả chưa như ý không phải là dấu chấm hết – nó chỉ là dấu chấm hết trong đầu những kẻ vội vàng phán xét.

Học sinh đạt điểm cao xứng đáng được chúc mừng, không mảy may do dự. Học sinh chưa đạt như kỳ vọng càng cần được nâng đỡ, không phải bị chì chiết. Đó không phải là sự lựa chọn – đó là nghĩa vụ tối thiểu của bất kỳ ai làm giáo dục chân chính.

Nếu thực lòng yêu nghề, người ta sẽ mừng cho sự tiến bộ của bất kỳ học trò nào, dù đó không phải học trò của mình. Bởi thành công của một đứa trẻ không hề lấy đi điều gì của người khác – nó chỉ làm giàu thêm cho cả một thế hệ, cho cả một xã hội. Ai không hiểu được điều giản đơn ấy, người đó đã đánh mất tư cách để bàn về giáo dục.

Người có tầm nhìn học hỏi từ thành công của người khác. Người có nhân cách biết chúc mừng thay vì dò xét. Chỉ có kẻ bị lòng đố kỵ khống chế mới luôn nhìn thành tích của người khác như một mối đe dọa cần phải triệt hạ. Và đó chính là bản chất thật của sự nhỏ nhen: nó không bao giờ tự nhận mình là nhỏ nhen, nó luôn ngụy trang bằng những mỹ từ như “thẳng thắn”, “khách quan”, “nói cho công bằng”.

Mùa thi rồi sẽ qua. Bảng điểm rồi sẽ được cất vào ngăn kéo, phủ bụi thời gian. Nhưng nhân cách – thứ đã bộc lộ qua cách một người đối diện với thành công của kẻ khác – sẽ không bao giờ bị lãng quên.

Làm thầy, làm cô, thứ học trò khắc ghi không phải là con số học sinh giỏi từng đào tạo, mà là cách người thầy ấy đã cư xử khi đứng trước vinh quang không thuộc về mình. Bởi giáo dục, suy cho cùng, không bắt đầu từ bài giảng trên bục – nó bắt đầu, và kết thúc, bằng chính phẩm hạnh của người đứng lớp.